Οι επιστήμονες και ιδιαίτερα οι γεωλόγοι προσανατολίζονται να υιοθετήσουν ως αυτόνομη γεωλογική εποχή την ανθρωπόκαινο (εκ του άνθρωπος + καινός= καινούργιος). Διαφωνούν για το αν ως σημείο εκκίνησής της πρέπει να οριστεί η χρήση της φωτιάς, η γεωργική επανάσταση ή η πολύ μεταγενέστερη βιομηχανική επανάσταση.
Η μεγαλύτερη περιβαλλοντική ζημιά, παρ' όλη την διαφωνία επί της αρχής της εποχής αυτής, είναι υπόθεση των τελευταίων τριών αιώνων με την οικουμενική εδραίωση του καπιταλισμού, με όλα τα ενεργειακά και τεχνολογικά παρελκόμενά του, αλλά πάνω απ’ όλα με τη λατρεία της οικονομικής μεγέθυνσης.
Το ερώτημα που τίθεται πλέον είναι μήπως δεν αρκεί απλά να εξασφαλίσουμε μια καθαρότερη και κλιματικά ουδέτερη παραγωγική δραστηριότητα, αλλά να σταματήσουμε την αέναη οικονομική μεγέθυνση, τη θρησκεία της ανάπτυξης που μετριέται αδιάλειπτα με όρους στατιστικής νεύρωσης.
Οι Ινουίτ ίσως μπορούν να μας διδάξουν ότι το μυστικό της αληθινής αειφορίας στις συνθήκες των μείον 20 βαθμών, όπως και οι ιθαγενείς του Αμαζονίου στους συν 40 βαθμούς, είναι η απο-ανάπτυξη. Ή πώς θα βάλουμε τέλος στην ανθρωπόκαινο εποχή, πριν η κλιματική κρίση τη μετατρέψει σε ανθρωπόκενο (άνθρωπος+ κενός, γη κενή από ανθρώπους).
Μέσα από τα συστήματα εκμετάλλευσης και τις προσηλωμένες στην ανάπτυξη κοινωνίες, ζούμε σε ανταγωνισμό μεταξύ μας, προς τα άλλα είδη και προς τον πλανήτη τόσο καιρό που έχουμε προκαλέσει μια νέα γεωλογική εποχή. Έχουμε επιταχύνει το τέλος της ολοκαίνου εποχής, που άντεξε τα τελευταία δέκα χιλιάδες χρόνια, και έχουμε επισπεύσει την εκκίνηση της ανθρωποκαίνου εποχής- το όνομα της οποίας διακηρύσσει την παγκόσμια κυριαρχία μας και τις σοβαρές περιβαλλοντικές επιπτώσεις των Homo Sapiens.
Στίβεν Μπεστ, «Η πολιτική της ολικής απελευθέρωσης: Μια επανάσταση για τον 21ο αιώνα»
ΚΙΜΠΙ (kibi-blog.blogspot.com)
Σε λίγο καιρό πιθανολογείται ο αφανισμός της άγρια πανίδας αλλά και χλωρίδας από τον πλανήτη γη, σε βαθμό που οι νέες γενιές των ανθρώπων θα γνωρίζουν τα ζώα είτε από φωτογραφίες και ντοκιμαντέρ, είτε από αυτούς τους μειωτικούς ζωολογικούς κήπους.
Υπάρχει ένας υπερθετικά μεγεθυμένος ανθρωποκεντρισμός κατάγωγος της ανασφάλειας που οδηγεί τον άνθρωπο να σκέφτεται συνθέμελα την επιβίωσή του, που διαιωνίζει και επεκτείνει την ανάγκη του για κυριαρχία του ανθρώπινου είδους πάνω στον πλανήτη γη, χωρίς να αναλογίζεται τα άλλα πλάσματα, και τελικά όλη η δράση του να δουλεύει ενάντιά τους. Φροντίζει μόνο τα οικόσιτα και τα ζώα εκτροφής, που έχει ανάγκη και βέβαια αυτό στις σύγχρονες κοινωνίες είναι αμφίβολο, αν συζητήσουμε για τις μεγάλες βιομηχανίες εκτροφής και εκμετάλλευσης των ζώων, που είναι μια άλλη μεγάλη συζήτηση.
“… η γη δεν μας ανήκει, την έχουμε δανειστεί από τα παιδιά μας…και τα παιδιά μας από τα παιδιά των άλλων πλασμάτων, των ζώων … όταν το τελευταίο δέντρο καεί ο τελευταίος ποταμός μολυνθεί και πεθάνει το τελευταίο ψάρι, τότε ο λευκός άνθρωπος θα διαπιστώσει πως το χρυσάφι δεν τρώγεται …” ( Παλιά Ινδιάνικη προφητεία της φυλής Χόπι )
Σε ένα κείμενο του Γιώργου Μεριζιώτη γράφει:
{…} ολοκληρωτικός εμπορικός καπιταλισμός και η νεοφιλελεύθερη εκδοχή του έχει διαμορφώσει έναν νέο τύπο ανθρώπου αυτόν του σταρχιδιστή, αυτόν τον σταρχιδισμό («ωχαδερφισμός» και ζαμανφουτισμός) αντιμετωπίζω όταν συζητάω με άτομα πάνω – κάτω της ηλικίας μου (50/60 χρόνων) λέγοντας τους για την κλιματική κατάρρευση του πλανήτη και τις δυσμενείς καταστάσεις που θα αντιμετωπίσουν τα παιδιά μας και τα εγγόνια μας σε περίπου 30 χρόνια και μου απαντούν: «και τι μας νοιάζει αφού τότε εμείς θα έχουμε πεθάνει». Αυτός είναι ο νέος ανθρωπολογικός τύπος και σε αντίθεση με τους παππούδες/γιαγιάδες και πατεράδες/μανάδες μας που πάλευαν (σωστά ή λαθεμένα) να ζήσουν τα παιδιά τους σε έναν καλύτερο κόσμο από αυτούς. {…}*
*) σημ. Το κείμενο εδω: https://autonomidrasi.com/2019/06/16
....και σε ένα πιό τελευταίο του ιδίου, γράφει:
Ο κόσμος έχασε μια κρίσιμη προθεσμία για τη διαφύλαξη της βιοποικιλότητας
2010. Στο χείλος της κατάρρευσης εξαιτίας των ανθρώπινων δραστηριοτήτων βρίσκονται πολλά από τα οικοσυστήματα που στηρίζουν τη ζωή στον πλανήτη, από τα δάση του Αμαζονίου ως τους κοραλλιογενείς υφάλους, επεσήμαινε μελέτη των Ηνωμένων Εθνών σχετικά με την παγκόσμια βιοποικιλότητα και προειδοποιούσε πως θα υπάρξει «σημαντική μείωση πολλών ουσιαστικών υπηρεσιών στις ανθρώπινες κοινωνίες καθώς πλησιάζουμε σε “οριακά επίπεδα” που σηματοδοτούν το πέρασμα των οικοσυστημάτων σε άλλη λιγότερο παραγωγική κατάσταση, από την οποία είναι πολύ δύσκολο ή και αδύνατον να επανέλθουν».
Έτσι, με την προειδοποίηση ότι ο κόσμος έχει μπροστά του μόλις 10 χρόνια για να ανακόψει την απώλεια της βιοποικιλότητας, η Διάσκεψη του ΟΗΕ για τη Βιολογική Ποικιλότητα, στη Ναγκόγια της Ιαπωνίας πρότεινε 20 στόχους για τη διασφάλιση της βιοποικιλότητας μέχρι την επόμενη διάσκεψη του 2020. Μεταξύ άλλων: να αναγνωριστεί η αξία της στους εθνικούς σχεδιασμούς, να προστατευθούν οι κοραλλιογενείς ύφαλοι από την κλιματική αλλαγή, να καθοριστούν προστατευόμενες περιοχές κ.α. Το πρόβλημα ήταν ότι οι στόχοι αυτοί δεν ήταν δεσμευτικοί. Για την ακρίβεια, στο ίδιο το κείμενο γίνονταν λόγος για ένα «ευέλικτο πλαίσιο», στο οποίο κάθε χώρα καλούταν να θέσει τους δικούς της στόχους, χωρίς να ορίζονται κυρώσεις για όποιον απορρίψει κάποιον από τους 20 που αναφέρονται ή όλους.
2018. Η διεθνής κοινότητα έχει στη διάθεσή της μόλις δύο χρόνια για να καταλήξει σε μια συμφωνία που θα αποτρέπει την απώλεια της βιοποικιλότητας, έναν «σιωπηλό δολοφόνο» εξίσου επικίνδυνο με την κλιματική αλλαγή, προειδοποιούσαν τα Ηνωμένα Έθνη. Σε διαφορετική περίπτωση, η ανθρωπότητα μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη με την ίδια την εξαφάνισή της. Μάλιστα, όπως τόνιζαν, μολονότι πολλοί επιστήμονες συμφωνούν ότι η απώλεια της βιοποικιλότητας συνιστά τεράστια απειλή για την ανθρωπότητα, οι δύο προηγούμενες συμφωνίες (το 2002 και το 2010) δεν κατάφεραν να αναχαιτίσουν τη χειρότερη απώλεια ειδών στον πλανήτη, μετά την εξαφάνιση των δεινοσαύρων.
2020. Σύμφωνα με την έκθεση του ΟΗΕ που δημοσιεύτηκε ενόψει της 15ης Διάσκεψης του ΟΗΕ για τη βιοποικιλότητα, τα νέα είναι κακά, έχουμε αποτύχει. Χωρίς κανέναν από τους 20 στόχους να έχουν επιτευχθεί πλήρως, αλλά έξι μόνο εν μέρει, η έκθεση αποτελεί μια ακόμη υπενθύμιση της επείγουσας ανάγκης επανασχεδιασμού του τρόπου παραγωγής, κατανάλωσης και εμπορίας αγαθών.
«Εάν δεν είχαν ληφθεί μέτρα σε αυτούς τους λίγους τομείς, η κατάσταση θα ήταν ακόμη πιο τρομερή από αυτήν που βρισκόμαστε σήμερα», λέει η Elizabeth Maruma Mrema , εκτελεστική γραμματέας της Σύμβασης για τη βιοποικιλότητα (CBD).
Στο χείλος της εξαφάνισης
Σύμφωνα με την έκθεση του ΟΗΕ, ενώ οι δράσεις έχουν σώσει 25 είδη πτηνών και θηλαστικών από την εξαφάνιση κατά την τελευταία δεκαετία, πολλά περισσότερα έχουν κηρυχθεί εξαφανισμένα, αν και η έκθεση δεν περιείχε ακριβή αριθμό. Και η εξαφάνιση είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου. Πολλά κοινά είδη γίνονται όλο και πιο σπάνια και εισέρχονται σε πιο ευάλωτες κατηγορίες κινδύνου στο Κόκκινο Βιβλίο της Διεθνούς Ένωσης για τη Διατήρηση της Φύσης.
Η έκθεση «Living Planet 2020» του WWF, καταγράφει τη συρρίκνωση των πληθυσμών της άγριας ζωής κατά 2/3 σε μία 50ετία, γεγονός το οποίο συνδέεται άμεσα και με την εμφάνιση ζωονόσων αλλά και πανδημιών.
Μέσα σε αυτά τα 46 χρόνια, καταγράφεται μείωση 68% κατά μέσο όρο στο μέγεθος των πληθυσμών θηλαστικών, πτηνών, αμφιβίων, ερπετών και ψαριών διεθνώς. Μεταξύ των αιτιών για τη μείωση κατά 2/3 των παγκόσμιων πληθυσμών σπονδυλόζωων, βρίσκονται και οι παράγοντες που θεωρείται ότι αυξάνουν τις πιθανότητες εμφάνισης πανδημιών -συμπεριλαμβανομένων των αλλαγών χρήσεων γης και του εμπορίου άγριας ζωής.
Αλλά ακόμη και οι στόχοι της Σύμβασης για τη βιοποικιλότητα που έχουν αρχίσει να υλοποιούνται, όπως αυτός για την προστασία τουλάχιστον του 17 τοις εκατό της γης και 10 τοις εκατό του ωκεανού, έχουν επιτευχθεί εν μέρει. Σήμερα, το 15 τοις εκατό του εδάφους προστατεύεται, όπως και το 7,5 τοις εκατό των ωκεανών.
Όπως επισημαίνει και το National Geographic, ένας σημαντικός λόγος για τον οποίο καταφέραμε να προστατεύσουμε κάποιες περιοχές είναι επειδή η προστασία τους εξαρτιόταν και από περιβαλλοντικούς φορείς. Αλλά τα πραγματικά σημαντικά πράγματα – η υπεραλίευση, η αποψίλωση των δασών, η μεταφορά, παραγωγή ενέργειας και η γεωργία – είναι συνήθως υπό τον έλεγχο άλλων, πιο ισχυρών φορέων που δεν δίνουν μεγάλη προσοχή στους στόχους της CBD, εξηγεί ο θαλάσσιος βιολόγος David Obura.
Η παγκόσμια αλιεία, για παράδειγμα, εξακολουθεί να αλιεύει θαλασσινά πολύ πιο γρήγορα από ό, τι τα είδη μπορούν να αναπληρώσουν, αν και σε μέρη όπου η αλιεία υιοθετεί βιώσιμες πρακτικές, οι πληθυσμοί ψαριών ανανεώνονται. Και τα δάση – μια σημαντική δεξαμενή βιοποικιλότητας – συνεχίζουν να εξαφανίζονται, αν και η ταχύτητα με την οποία εξαφανίζονται έχει μειωθεί κατά το ένα τρίτο τα τελευταία δέκα χρόνια, σύμφωνα με την έκθεση. Οι στόχοι για μείωση του ποσοστού απώλειας φυσικών οικοτόπων τουλάχιστον κατά το ήμισυ και αποκατάσταση σημαντικών υποβαθμισμένων οικοσυστημάτων, δεν επιτεύχθηκαν.
Η βασική κινητήρια δύναμη πίσω από την καταστροφή των οικοτόπων είναι η γεωργία, η οποία έχει επεκταθεί την τελευταία δεκαετία κι έχει καλύψει σχεδόν το 40% της γης, με χρήση φυτοφαρμάκων και λιπασμάτων – μια σημαντική αιτία ρύπανσης. Η κλίμακα των γεωργικών επιπτώσεων θα μπορούσε να μειωθεί εάν οι άνθρωποι έτρωγαν λιγότερες ζωικές πρωτεΐνες, σημειώνει η έκθεση.
Η έκθεση CBD αναφέρει και κάποιες άλλες μικρές νίκες. Έχουμε γίνει καλύτεροι στην ανταλλαγή επιστημονικών γνώσεων και δεδομένων σχετικά με τη βιοποικιλότητα, για παράδειγμα, και περισσότερες χώρες έχουν υπογράψει μια διεθνή συνθήκη για τον περιορισμό του εμπορίου απειλούμενων ειδών. Και οι κυβερνήσεις έχουν αυξήσει τα χρήματα που ξοδεύουν για την προστασία της βιοποικιλότητας, τα οποία είναι τώρα μεταξύ 80 και 90 δισεκατομμυρίων δολαρίων ετησίως παγκοσμίως. Όμως, αυτός ο αριθμός είναι χαμηλός σε σύγκριση με περίπου 500 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως που οι κυβερνήσεις ξοδεύουν για περιοχές εν δυνάμει επιβλαβείς για τη βιοποικιλότητα, όπως επιδοτήσεις για την εξόρυξη ορυκτών καυσίμων και ορισμένες γεωργικές πρακτικές.
«Μετασχηματιστική αλλαγή»
Η λύση είναι «μετασχηματιστική αλλαγή», μια φράση που επαναλαμβάνεται 14 φορές σε όλη την έκθεση. Αυτό σημαίνει όχι μόνο καλύτερα λόγια, πιο συγκεκριμένους στόχους και συγκεκριμένους τρόπους μέτρησης της προόδου των χωρών, αλλά τη βιοποικιλότητα στο επίκεντρο όλων των πολιτικών που διαμορφώνουν τον τρόπο παραγωγής, κατανάλωσης και οικοδόμησης των πόλεων και της γης μας.
Η CBD δημοσίευσε πρόσφατα ένα «μηδενικό σχέδιο» που θα αποτελέσει τη βάση των διαπραγματεύσεων της 15ης Διάσκεψης του ΟΗΕ για τη βιοποικιλότητα στην Κίνα, όπου θα τεθούν νέοι στόχοι για την επόμενη δεκαετία. Αλλά η Linda Krueger , ανώτερη σύμβουλος πολιτικής στο Nature Conservancy, ανησυχεί ότι το σχέδιο δεν είναι ακόμα αρκετά ισχυρό για να ενθαρρύνει ουσιαστικές αλλαγές. «Για να είναι μετασχηματιστικό, πρέπει να περιλαμβάνει σαφείς δεσμεύσεις από τις χώρες για μείωση των επιπτώσεων από τη βιομηχανία, τη γεωργία, τις υποδομές – σε όλες τις αλυσίδες εφοδιασμού. Αυτό θα είναι πολιτικά δύσκολο, αλλά τίποτα λιγότερο δεν θα αντιμετωπίσει την πρόκληση να σταματήσει η απώλεια βιοποικιλότητας».
Νομοθέτες και κυβερνήσεις πρέπει να αναγνωρίσουν επισήμως ότι η βιοποικιλότητα είναι βασικό θεμέλιο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και όχι ένα ανταγωνιστικό ενδιαφέρον για τις ανθρώπινες δραστηριότητες, λέει η Elisa Morgera , ειδική περιβαλλοντικής νομοθεσίας στο Πανεπιστήμιο Strathclyde στη Σκωτία. «Δεν πρόκειται απλώς για μια ερώτηση για αυτό το συγκεκριμένο φυτό ή ζώο, αλλά για το δικαίωμα στην υγεία, το καθαρό νερό και το φαγητό όλων και οι κυβερνήσεις έχουν το μεγαλύτερο βάρος στους ώμους τους για να πάρουν επιτέλους αυτά τα πράγματα στα σοβαρά».
Οι νέοι στόχοι πρέπει επίσης να είναι δεσμευτικοί, λέει ο Ramiro Batzín , συμπρόεδρος του Διεθνούς Φόρουμ για τη Βιοποικιλότητα. Σημειώνει ότι πολλές χώρες εξακολουθούν να μην σέβονται την παραδοσιακή γνώση των αυτόχθονων κοινοτήτων – έναν άλλο αποτυχημένο στόχο – παρόλο που οι αυτόχθονες άνθρωποι παίζουν καθοριστικό ρόλο στην προστασία της βιοποικιλότητας.
Από ιστορική άποψη, δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι οι στόχοι του ΟΗΕ απέτυχαν. Σημαντικές αλλαγή έρχεται σπάνια από την κορυφή μόνη της, λέει η Dolly Jοrgensen, περιβαλλοντική ιστορικός στο Πανεπιστήμιο του Στάβανγκερ στη Νορβηγία. Αντ ‘αυτού, η ιστορία μας λέει ότι η αλλαγή ξεκινά συχνά από τα κάτω. Μερικές από τις πιο διάσημες περιβαλλοντικές επιτυχίες στη σύγχρονη ιστορία – όπως μια σχεδόν παγκόσμια απαγόρευση της φαλαινοθηρίας στη βιομηχανία ή η επιστροφή των κάστορων στην Ευρώπη – καθοδηγούνται από άτομα ή ομάδες που κινητοποιήθηκαν, ξεκινώντας μια ανοδική σπείρα που τελικά έφτασε στους υπεύθυνους λήψης αποφάσεων. «Τα άτομα συνθέτουν ένα σύνολο», λέει η Jοrgensen. «Άρα έχει σημασία τι κάνουμε όλοι».
Δείτε επιπλέον:
Η Γη εισήλθε στην Ανθρωπόκαινο Εποχή
Η εξαφάνιση των εντόμων – Μια απειλή απόλυτης καταστροφής για τη Γη
Το «ολοκαύτωμα» των ειδών: Αιτία δεν είναι η ανθρωπότητα, είναι ο καπιταλισμός
Ανθρωπόκαινος: Η γεωλογική εποχή του Ανθρώπου
Είναι το νέο όνομα μίας νέας γεωλογικής περιόδου, η οποία ορίζεται από την επίδραση του ανθρώπου στον πλανήτη. Ένα σημάδι που θα παραμείνει στο γεωλογικό αρχείο της Γης πολύ καιρό μετά την κατάρρευση των πόλεων μας…
Οι προσπάθειες οριοθέτησης της περιόδου που σηματοδοτεί η παρουσία και η δραστηριότητα του ανθρώπου πυροδότησαν έναν έντονο επιστημονικό διάλογο μεταξύ γεωλόγων και περιβαλλοντολόγων.
Σύμφωνα με τη Διεθνή Ένωση Γεωλογικών Επιστημών (IUGS) επισήμως βρισκόμαστε στην εποχή του Ολόκαινου, την οποία η Ένωση χαρακτηρίζει «εντελώς πρόσφατη» και η οποία ξεκίνησε πριν από 11.700 χρόνια, ακριβώς μετά από την τελευταία μεγάλη Εποχή των Παγετώνων. Με άλλα λόγια, τα 12.000 χρόνια σταθερού κλίματος κατά τη διάρκεια των οποίων αναπτύχθηκε ο ανθρώπινος πολιτισμός. Σύμφωνα όμως, με άλλους επιστήμονες, ο προσδιορισμός αυτός ήταν ξεπερασμένος.
Οι θιασώτες της θεωρίας ονόμασαν την νέα περίοδο «Ανθρωπόκαινο» -Anthropocene, ελληνικές οι ρίζες της λέξης- επειδή ο άνθρωπος έχει προκαλέσει, μεταξύ άλλων μόνιμων επιπτώσεων, μαζική εξαφάνιση φυτικών και ζωικών ειδών, μόλυνση των ωκεανών, μεταβολή της ατμόσφαιρας. Είναι τόσο βαθιά η αλλαγή της Γης από την ανθρώπινη δραστηριότητα ώστε το Ολόκαινο πρέπει απλά να δώσει τη θέση στον Ανθρωπόκαινο, υποστηρίξαν.
Η λέξη «Ανθρωπόκαινος» προτάθηκε ως όρος το 2000 από τον χημικό της ατμόσφαιρας, βραβευμένο με Νόμπελ, Ολλανδό Πολ Κρούτζεν.
«Η σημασία της Ανθρωποκαίνου είναι ότι θέτει σε διαφορετική τροχιά το σύστημα της Γης, της οποίας είναι μέρος», δήλωνε ο καθηγητής Jan Zalasiewicz, γεωλόγος στο Πανεπιστήμιο του Leicester και πρόεδρος της Ομάδας Εργασίας για την Ανθρωπόκαινο (WGA), η οποία ξεκίνησε τις εργασίες της το 2009.
Αρχικά οι περισσότεροι επιστήμονες που χρησιμοποίησαν το νέο όρο δεν ήταν γεωλόγοι. Ο Zalasiewicz, ο οποίος είναι, βρήκε το debate ενδιαφέρον. «Παρατήρησα ότι ο όρος του Κρούτζεν εμφανίζεται χωρίς εισαγωγικά και χωρίς ειρωνείες» έλεγε. Το 2007 ο Zalasiewicz ως πρόεδρος της Επιτροπής Στρωματογραφίας της Γεωλογικής Εταιρείας του Λονδίνου, αποφάσισε να ρωτήσει τους συναδέλφους τι σκέφτονται για τον Ανθρωπόκαινο. Είκοσι ένας από τους 22 είπαν ότι άξιζε.
Το 2013 ο όρος άρχισε να βρίσκει όλο και περισσότερους υποστηρικτές στους κύκλους της επιστημονικής ελίτ, γεγονός που επιβεβαιώθηκε τόσο από το πλήθος των δημοσιεύσεων (200 περίπου άρθρα μέσα σε έναν χρόνο), όσο και από την κυκλοφορία μιας επιθεώρησης με τίτλο «Anthropocene».
Το 2016 η Ένωση IUGS συγκάλεσε συνέδριο προκειμένου να ανακηρυχθεί πλέον και επίσημα το Ανθρώποκαινο ως η νέα γεωλογική περίοδος στην οποία έχει εισέλθει ο πλανήτης.
Πολλοί στρωματογράφοι (οι οποίοι έχουν ορίσει δεκάδες διαφορετικές υποδιαιρέσεις στον γεωλογικό χρόνο) συνεχίζουν να επικρίνουν τη θεωρία, λέγοντας ότι σαφείς αποδείξεις για αυτή τη νέα εποχή απλά δεν υπάρχουν.
«Αν θέλουμε να μιλήσουμε με όρους γεωλογικού χρόνου, χρειάζεται να ορίσουμε με ακρίβεια τα όρια όπως αυτά εμφανίζονται στα στρώματα των βράχων», λέει ο Whitney Autin, καθηγητής Παλαιοντολογίας – Στρωματογραφίας στο Suny College του Brockport, ο οποίος θεωρεί ότι το Ανθρωπόκαινο αφορά μάλλον την ποπ κουλτούρα παρά την επιστήμη αυτή καθαυτή.
Το κρίσιμο, υποστηρίζει, είναι να προσδιορίσουμε πότε ακριβώς ο άνθρωπος άρχισε να αφήνει το σημάδι του στη γεώσφαιρα και στη βιόσφαιρα: Η εποχή της ατομικής βόμβας, για παράδειγμα, άφησε ίχνη ραδιενεργούς ακτινοβολίας στο έδαφος όλου του πλανήτη, ενώ σε βαθύτερα στρώματα βράχων στην Ευρώπη ανιχνεύονται ίχνη αγροτικής καλλιέργειας πριν από 9.000 χρόνια. Η Ανθρωπόκαινος, λέει ο Autin, «έχει μια εντυπωσιακή φρασεολογία, αλλά από γεωλογικής άποψης χρειάζομαι αδιάσειστα στοιχεία». Ορισμένοι εκ των υποστηρικτών της θεωρίας παραδέχονται ότι όντως υπάρχει δυσκολία ως προς αυτό. Αλλά, την ίδια στιγμή παροτρύνουν να πάει η συζήτηση παρακάτω, να τεθεί ένα κοινά αποδεκτό όριο και να προχωρήσουν.
Ο καθηγητής Will Steffen, επικεφαλής του Διεθνούς Προγράμματος Γεώσφαιρας-Βιόσφαιρας στη Στοκχόλμη, ο οποίος και έχει συνυπογράψει άρθρα με τον Κρούτζεν, προτείνει ως έναρξη της εποχής είτε την έλευση της βιομηχανικής επανάστασης στις αρχές του 1800, είτε τη δεκαετία του 1950 που σηματοδοτεί την έναρξης της ατομικής εποχής, ήδη με τις πρώτες δοκιμές πυρηνικών βομβών. Έτσι ή αλλιώς, όπως λέει, το νέο όνομα στέλνει ένα μήνυμα: «[Θα] είναι άλλη μια ισχυρή υπενθύμιση στο ευρύ κοινό ότι οι επιπτώσεις στο περιβάλλον, μιλώντας στην κλίμακα του πλανήτη συνολικά, είναι τόσο αδιαμφισβήτητες τόσο ώστε μια νέα γεωλογική εποχή έχει αρχίσει».
Ο Andrew Revkin, δημοσιογράφος των New York Times (τώρα μπλόγκερ) είχε προτείνει έναν παρόμοιο όρο το 1992 -που δεν είχε απήχηση- το «Anthrocene». Όπως έλεγε «δύο δισεκατομμύρια χρόνια πριν, τα κυανοβακτήρια, οι πρώτοι πιθανοί οργανισμοί που παρείχαν οξυγόνο στην ατμόσφαιρα και διέσπασαν δυναμικά τη ζωή στη Γη, δεν το γνώριζαν. Είμαστε το πρώτο είδος που έχει επιρροή πλανητικής κλίμακας και έχει επίγνωση αυτής της πραγματικότητας. Αυτό ακριβώς είναι που κάνει τη διαφορά».
«Από τη στιγμή που η Γη είναι το σύστημα υποστήριξης της ζωής, στην πραγματικότητα είμαστε το πλήρωμα ενός τεράστιου διαστημόπλοιου. Συνεπώς, η παρέμβαση μας στη λειτουργία του σε αυτό το επίπεδο και σε αυτή την κλίμακα είναι πολύ σημαντική. Εάν εσείς ή εγώ ήμασταν πλήρωμα σε ένα μικρότερο διαστημόπλοιο, θα ήταν αδιανόητο να παρέμβουμε στα συστήματα που μας παρέχουν αέρα, νερό, τροφή και έλεγχο του κλίματος. Η μετάβαση στον Ανθρωπόκαινο, ουσιαστικά μας λέει ότι παίζουμε με τη φωτιά, ότι έχουμε έναν απερίσκεπτο τρόπο συμπεριφοράς, για τον οποίο θα μετανιώσουμε, εκτός και αν καταλάβουμε την κατάσταση» είχε πει πριν από λίγους μήνες, ο καθηγητής Chris Rapley, επιστήμονας του κλίματος στο University College του Λονδίνου και πρώην διευθυντής του Μουσείου Επιστήμης του Λονδίνου, ο οποίος δεν είναι μέλος της WGA.
Για να οριστεί μια νέα γεωλογική εποχή, χρειάζεται ένα «σήμα», ένα κομβικό σημείο σε παγκόσμιο επίπεδο που θα παραμείνει ανεξίτηλο στο μελλοντικό γεωλογικό αρχείο. Για παράδειγμα, η εξαφάνιση των δεινοσαύρων 66 εκατ. χρόνια πριν, στο τέλος της Κρητιδικής περιόδου, ορίζεται από μια «χρυσή ακίδα» στα ιζήματα, εν προκειμένω από τη διασπορά μεταλλικού ιριδίου σε όλο τον κόσμο μετά τη σύγκρουση μετεωρίτη με τη Γη.
Οι 35 επιστήμονες της WGA θα περάσουν τα επόμενα δύο – τρία χρόνια καθορίζοντας ποια από αυτά τα «σήματα» είναι πιο δυνατά. Εν ολίγοις, εντοπίζοντας και καθορίζοντας το σημείο έναρξης του Ανθρωπόκαινου.
Οι επιστήμονες επικεντρώνονται σε τοποθεσίες όπου σχηματίζονται ετήσια στρώματα και διερευνούν ιζήματα λάσπης από την ακτή της Σάντα Μπάρμπαρα στην Καλιφόρνια μέχρι το σπήλαιο Ερνέστο στη βόρεια Ιταλία, όπου οι σταλακτίτες και οι σταλαγμίτες συσσωρεύουν ετήσιους δακτύλιους. Τα ιζήματα των λιμνών, οι πυρήνες στους πάγους της Ανταρκτικής, τα κοράλλια, οι δακτύλιοι των δένδρων ακόμη και τα στρώματα των σκουπιδιών σε χώρους υγειονομικής ταφής θεωρούνται στοιχεία και συνυπολογίζονται
Αποδείξεις του Ανθρωπόκαινου
Οι επιπτώσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας:
- Τα ποσοστά εξαφάνισης ζώων και φυτών υπερβαίνουν κατά πολύ τον μακροπρόθεσμο μέσο όρο. Εάν συνεχίσουμε με τους ίδιους ρυθμούς, μέσα σε λίγους αιώνες το 75% των ειδών της Γης θα εξαλειφθεί.
- Οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα (οι υψηλότερες σε 66 εκατ. χρόνια) που προκαλεί η χρήση ορυκτών καυσίμων έχει εκτοξεύσει τα επίπεδα από 280 μέρη ανά εκατομμύριο της προβιομηχανικής περιόδου σε 400 ppm (τα 400 ppm σημαίνουν 400 μόρια διοξειδίου για κάθε ένα εκατομμύριο μόρια συνολικά στην ατμόσφαιρα).
- Οι ποσότητες πλαστικού στους ωκεανούς και στις πλωτές οδούς είναι τόσο τεράστιες ώστε τα μικροπλαστικά σωματίδια είναι πλέον πανταχού παρόντα και τα πλαστικά θα αφήσουν αναγνωρίσιμα απολιθώματα που θα ανακαλύψουν οι μελλοντικές γενιές.
- Κατά τον περασμένο αιώνα οι ποσότητες αζώτου και φωσφόρου στο έδαφος διπλασιάστηκαν με τη χρήση λιπασμάτων. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη επίπτωση στον κύκλο του αζώτου μέσα σε 2,5 δισεκατομμύρια χρόνια.
- Η ανθρώπινη δραστηριότητα άφησε ένα μόνιμο στρώμα από αερομεταφερόμενα σωματίδια στα ιζήματα και στους παγετώνες, όπως ο μαύρος άνθρακας από την καύση ορυκτών καυσίμων.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου